Nga Janusz Bugajski

Ekskluzive Dita – Ndërkohë që po afrohet ora e largimit të Britanisë nga Bashkimi Evropian, vendi jo vetëm që përballet me beteja të mëdha politike dhe kërcënime ekonomike por edhe me mundësinë e copëzimit.

Ndërsa pavarësia e Skocisë mund të jetë kthyer në rendin e ditës, po rritet frika në Irlandën e Veriut që ishulli irlandez mund të ndahet përsëri dhe do të kthehet dhuna.

Kryeministrja Theresa May ka dështuar të negociojë një marrëveshje të Brexit që do mund të miratohej nga parlamenti britanik. Në mungesë të një marrëveshjeje të minutës së fundit, dalja e Britanisë nga BE do të shkaktojë dallgë politike dhe ekonomike.

Mbështetësit e Brexit deklarojnë që pavarësisht nga disa probleme afat-shkurtra, MB do të lulëzojë pasi të largohet prej eksperimentit të dështuar nga një BE të dominuar nga Gjermania. Ata nuk specifikojnë se sa e gjatë dhe e dhimbshme do të jetë kjo periudhë “afat-shkurtër” dhe që mund të duhen vite për të negociuar marrëveshje të reja dypalëshe në gjithë globin.

Britania nuk do të jetë më një palë në kuadrin legjislativ dhe rregullator që ka sunduar tregtinë e saj të jashtme dhe ekonominë e brendshme për katër dhjetëvjeçarë. Vendet e BE-së do të rivendosin regjimet doganore dhe kamionët britanikë nuk do të kenë më të drejtën të transportojnë mallra për në BE. Eksportet e MB për në BE do të përballen me tarifa prej 4.3 %, duke dëmtuar në këtë mënyrë bizneset qëkonkurrojnë me rivalë më të lirë evropianë. Disa ekonomistë po paralajmërojnë edhe që Britania mund të përjetojë mungesa në furnizimet me medikamente dhe ushqime.

Kontrollet shtesë dhe tarifat në kufi do të bllokojnë portet dhe do të ndërpresin zinxhirët e furnizimit për bizneset britanike. Në vend që të rrisin produktivitetin dhe krijojnë vende pune, bizneset tashmë kanë filluar të devijojnë burime drejt krijimit të stoqeve të mallrave apo largimit nga MB. Gjithashtu dhe buxheti i Britanisë do të goditet rëndë, meqenëse një pjesë e madhe e sektorit të shërbimeve fitimprurëse financiare do të zhvendosen për në kontinent.

Banka e Anglisë ka paralajmëruar që një Brexit i çrregullt do të shtyjë ekonominë e MB drejt një tkurrjeje prej 8% deri në fund të dhjetëvjeçarit dhe që vlera e sterlinës mund të bjerë me 25%. Përllogaritjet nga udhëheqësit e biznesit tregojnë që industritë e automjeteve, kimike dhe farmaceutike, të cilat tregtojnë shumë me BE, do të tkurren me më shumë se 20% në vitet e ardhshme.

Kjo çarje që pritet ka gjithashtu një përmasë kombëtare dhe territoriale. Mbretëria e Bashkuar përbëhet nga katër vende – Anglia, Skocia, Uellsi dhe Irlanda e Veriut. Tre të parat shtrihen në ishullin e Britanisë, ndërsa Irlanda e Veriut ndan një ishull me Republikën e pavarur të Irlandës, e cila do të mbetet një anëtare e BE-së. Ndërkohë që shumica e banorëve të Anglisë dhe Uellsit votuan të largohen nga BE, një pjesëe madhe e Skocezëve dhe Irlandezëve votuan të qëndrojnë. Këto dallime në votim kanë treguar ndarje politike në rritje të cilat do të zgjerohen pas Brexit.

Dy rreziqet më të mëdha për integritetin territorial të MB janë ndarja e mundshme e Irlandës së Veriut, siç ka nënkuptuar Marrëveshja e Brexit mes qeverisë dhe BE-së, dhe një referendum i dytë në Skoci që do të siguronte pavarësinë e vendit nga MB.

Partia Unioniste Demokratike e Irlandës së Veriut është aktualisht në një koalicion me Konservatorët Britanikë dhe mban ekuilibrin e pushtetit në Westminster. Ajo është gjithashtu një nga pengesat më të mëdha për May që ajo të miratojë marrëveshjen e saj të Brexit në parlament. Unionistët këmbëngulin që marrëveshja nuk zgjidh kërkesën e tyre më të rëndësishme: të mos ketë kufi të fortë ndërmjet Irlandës së Veriut dhe Britanisë së Madhe.

Irlandezët e Veriut kanë përfituar nga qenia brenda BE-së, edhe për shkak të lehtësisë së tregtisë me Republikën e Irlandës. Megjithatë, Unionistët në veri kanë frikë që në shkëmbim të një kufiri të butë në ishullin e Irlandës, i njohur si “backstop”, qeveria në Londër do të zbatonte një kufi të fortë me Irlandën e Veriut që do të ndikonte mbi tregtinë dhe udhëtimin ndërmjet pjesëve të të njëjtit shtet.

Anketimet e fundit kanë treguar që votuesit konservatorë në Angli do të pranonin dhe një ndarje të MB në shkëmbim të një Brexit të plotë. Në të njëjtën kohë, problemet ekonomike dhe kaosi institucional në MB do të shtojë mbështetjen për bashkimin irlandez dhe mund të rindezë konfliktet e dhunshme ndërmjet Republikanëve Katolikë pan-irlandezë dhe Unionistëve Protestantë pro-britanikë.

Edhe situata në Skoci mund të bëhet e paqëndrueshme, ku mbi 62% e popullsisë votuan të qëndrojnë në BE. Në vitin 2015, votuesit skocezë mbështetën në shifra të larta Partinë Nacionaliste Skoceze që është pro pavarësisë, pavarësisht faktit që referendumi i parë skocez i pavarësisë në 2014 nuk arriti shumicën. Një Brexit kaotik që dëmton rëndë ekonominë do të shtojë mbështetjen për një referendum të dytë të pavarësisë në mënyrë që Skocia të mund t’i bashkohej BE-së si një shtet i pavarur.

Historia është një kronikë e ironive dhe paradokseve. Në rastin e MB, një vend që për dhjetëvjeçarëështë përfshirë në parandalimin e uljen e konflikteve në Ballkan, tani përballet me sfida të stabilitetit dhe integritetit të vet që disa mund ta përshkruanin si “Ballkanizimi i Britanisë”.

*****

Dita 2, Albania

BALKANIZATION OF BRITAIN*

Janusz Bugajski, 25 January 2019

With the clock ticking on Britain’s exit from the European Union, the country not only faces major political battles and economic threats but also the prospect of fragmentation. While Scotland’s independence may be back on the agenda, fears are growing in Northern Ireland that the Irish island could be divided again andviolence will return.

Prime Minister Theresa May has failed to negotiate a Brexit deal that the British parliament will approve. In the absence of a last-minute agreementBritain’s departure on March 29 will generate political and economic shockwaves. Brexit supporters claim that despite some short-term disruptions, the UK will thrive when it leaves the doomed experiment in a German-dominated EU. They fail to specify how long and painful this “short-term” will be and that it could take years to negotiate new bilateral trade deals across the globe.

Britain will no longer be a party to the legislative and regulatory framework that has governed its external trade anddomestic economy for four decades. EU countries will reinstate customs regimes and British trucks will no longer have the right to transport goods into the Union. UK exports to the EU would face tariffs of 4.3%, thus damaging businesses competing with cheaper European rivals. Some economists are even warning that Britain may experience shortages in medical and food supplies.

Additional checks and tariffs on the border will block ports and disrupt supply chains for British business. Instead of raising productivity and creating jobs, businesses are already diverting resources into stockpiling goods or moving out of the UK. Britain’s budget will also be hard hit, as much of the lucrative financial services industry will relocate to the continent.

The Bank of England has warned that a disorderly Brexit would push the UK economy toward an 8% contraction by the end of the decade and the value of the pound could decline by 25%. Business leaders estimateindicate that the auto, chemicals and pharmaceutical industries, which trade heavily with the EU, would shrink by more than 20%over the coming years.

There is also a national and territorial dimension to the looming disruption. The United Kingdom consists of four countries – England, Scotland, Wales, and Northern Ireland. The first three are contained on the island of Britain, while Northern Ireland shares an island with the independent Republic of Ireland, which will remain an EU member. While a majority of English and Welsh residents voted to leave the EU, a large proportion of Scots and Irish voted to stay. These voting differences have revealed growing political fissures that will expand after Brexit.

The two greatest risks to the UK’s territorial integrity are the potential separation of Northern Ireland, as the government’s Brexit Withdrawal Agreement with the EU has implied, and a second referendum in Scotland that would secure the country’s independence from the UK.

Northern Ireland’s Democratic Unionist Party is currently in a coalition with the British Conservatives and holds the balance of power in Westminster. It is also one of the major obstacles to May pushing her Brexit deal through parliament. The Unionistsassert that the deal fails to settle their most important demand: no hard border between Northern Ireland and Great Britain.

The Northern Irish have benefited from being inside EU, not least because of the ease of trade with the Republic of Ireland. However, Unionists in the north fear that in exchange for a soft border on the Irish island, known as the “backstop,” the London government wouldimplement a hard border with Northern Ireland that will affect commerce and travel between units of the same state.

Recent polling has indicated that Conservative voters in England would even accept the break up of the UK in exchange for a complete Brexit. At the same time, economic disruption and institutional chaos in the UK will raise support for Irish unification and could revive violent conflicts between pan-Irish Catholic Republicans and pro-British Protestant Unionists.

The situation in Scotland could also become volatile, where over 62% of the population voted to stay in the EU. In 2015, Scottish voters supported the pro-independence Scottish Nationalist Party in large numbers despite the fact that the first Scottish independence referendum in 2014 failed to muster a majority. A chaotic Brexit that severely damages the economy will raise support for a second independence referendum so that Scotland can rejoin the EU as an independent state.

History is a chronicle of ironies and paradoxes. In the case of the UK, a country that for decades has been involved in preventing or pacifying conflicts in the Balkans now faces challenges to its own stability and integrity that some would describe as “Britain’s Balkanization.”

****

Kolumnën e Janush Bugajskit mund ta lexoni çdo të shtunë në DITA

Flash Lajme