Departamenti i Shtetit paraqiti Raportin e Transparencës Fiskale në bazë të së cilës rezulton se Shqipëria plotëson minimumin më të ulët të transparencës fiskale. Ajo renditet bashkë me vendet të tilla si: Afganistan, Armeni dhe Bosnje-Hercegovinë

Erjon Dervishi

Departamenti Amerikan i Shtetit në pajtim me nenin 7031 (b) të Departamentit të Shtetit për Operacionet e Huaja dhe Aktit të Ndarjeve të Programeve të Ndara, 2019, ka publikuar raportin për transparencën fiskale.  Ky raport përshkruan kërkesat minimale të transparencës fiskale të zhvilluara, azhurnuar dhe forcuar nga Departamenti në konsultim me agjencitë e tjera federale përkatëse. Ai rishikon qeveritë që u identifikuan fillimisht në Raportin e Transparencës Fiskale të 2014. Raporti vlerëson ato që nuk plotësuan kërkesat minimale të transparencës fiskale dhe tregon nëse ato qeveri kanë bërë përparim të ndjeshëm drejt përmbushjes së kërkesave gjatë periudhës së rishikimit të 1 Janarit – 31 Dhjetor 2018. Raporti gjithashtu jep një përshkrim të përdorimit të Transparencës Fiskale Fondi i Inovacionit. Duket se Shqipëria nuk ka bërë përparim në këtë fushë, pasi bën pjesë tek vendet të cilat kanë një minimum kriteri të transparencës fiskale. Shqipëria bën pjesë tek vendet të cilave u kërkohet që të marrin me seriozitet procesin e transparencës fiskale duke informuar publikun për investimet e bëra. Në këtë listë janë 74 vende të cilat kanë një minimum kriteri për transparencën fiskale. Kjo situatë nevojitet të ndryshohet më domosdoshmëri. Një përcaktim i “përparimit të rëndësishëm” tregon që gjatë periudhës së rishikimit një qeveri ka adresuar në mënyrë të kënaqshme një mangësi kryesore në përmbushjen e kërkesave minimale të transparencës fiskale. Një mangësi kryesore janë disa gjendje materiale ose fakt që bëjnë që një qeveri të mos përmbushë kërkesat minimale të transparencës fiskale.

Procedura e ndjekur nga Departamenti i Shtetit

Departamenti ka shqyrtuar kërkesat minimale të transparencës fiskale në konsultim me agjencitë e tjera federale përkatëse dhe ka aktualizuar dhe forcuar ato kërkesa. Departamenti vlerësoi transparencën fiskale të 140 qeverive të identifikuara në Raportin e Transparencës Fiskale 2014 plus Guinea Ekuatoriale, përcaktoi nëse kërkesat minimale ishin përmbushur, dhe identifikoi çdo masë që ato qeveri që nuk arritën të përmbushnin kërkesat minimale kishin zbatuar për të bërë përparim të rëndësishëm drejt përmbushjes së kërkesave, në kryerjen e rishikimit për vitin 2019, Departamenti vlerësoi transparencën fiskale të qeverive gjatë periudhës së rishikimit të 1 Janarit – 31 Dhjetor 2018. Departamenti konsideroi informacione nga ambasadat dhe konsullatat e ShBA-së, agjencitë e tjera qeveritare amerikane, organizatat ndërkombëtare dhe organizatat e shoqërisë civile. Misionet diplomatike të ShBA-së u konsultuan me zyrtarë të qeverisë së huaj, organizata ndërkombëtare dhe organizata të shoqërisë civile për të marrë informacione për këto vlerësime. Gjatë kryerjes së vlerësimit të tij, Departamenti njeh rrethanat specifike dhe praktikat e transparencës fiskale ndryshojnë midis qeverive duke siguruar që kërkesat minimale të transparencës fiskale janë përmbushur në mënyrë që të mundësojnë pjesëmarrje të kuptueshme të publikut në proceset e buxhetimit.

Kriteret minimale për Transparencën Fiskale

Nën-seksioni 7031 (b) (2) i SFOAA FY 2019 parashikon që kërkesat minimale të transparencës fiskale përfshijnë publikimin publik të: dokumentacionit të buxhetit kombëtar (për të përfshirë pranimet dhe shpenzimet nga ministria) dhe kontratat qeveritare dhe licencat për nxjerrjen e burimeve natyrore (për të përfshirë praktikat e ofertës dhe ndarjes së koncesionit). Procesi i rishikimit të transparencës fiskale të vitit 2019 vlerësoi nëse qeveria shpalosi publikisht dokumentet kryesore të buxhetit, përfshirë shpenzimet e ndara nga ministria dhe të ardhurat e ndara sipas burimit dhe llojit. Procesi i rishikimit gjithashtu vlerësoi nëse qeveria ka një institucion të pavarur të auditimit suprem ose një institucion të ngjashëm që kontrollon pasqyrat vjetore financiare të qeverisë, dhe nëse auditimet e tilla janë bërë në dispozicion të publikut. Shqyrtimi më tej vlerësoi nëse procesi për dhënien e licencave dhe kontratave për nxjerrjen e burimeve natyrore është përshkruar në ligj ose rregullore dhe është ndjekur në praktikë, dhe nëse informacionet themelore për këto çmime janë publikisht në dispozicion. Departamenti zbatoi kriteret e mëposhtme për të vlerësuar nëse qeveritë i plotësuan kërkesat minimale të transparencës fiskale. Janë pikërisht këto kritere të cilat e klasifikojnë Shqipërinë në këtë kategori.

Raporti

Përcaktimet e transparencës fiskale mund të ndryshojnë nga viti në vit për shkak të azhurnimit dhe forcimit të kërkesave minimale të transparencës fiskale siç kërkohet me ligj, ndryshimeve në performancën e qeverive në menaxhimin e financave publike, ose informacionit të ri që vijnë në vëmendjen e Departamentit. Si rezultat, disa qeveri mund të mos i kalojnë këto kërkesa, pavarësisht se në disa raste ruajnë ose madje përmirësojnë nivelin e tyre të përgjithshëm të transparencës fiskale. Raporti përfshin një përshkrim të mënyrës sesi qeveritë nuk pranuan kërkesat minimale. Ai përshkruan çdo përparim të rëndësishëm që është bërë për të zbuluar publikisht dokumentacionin e buxhetit kombëtar, kontratat dhe licencat. Ai gjithashtu ofron rekomandime specifike të hapave afatshkurtër dhe afatgjatë që qeveritë duhet të ndërmarrin për të përmirësuar transparencën fiskale. Më në fund, raporti përshkruan procesin që Departamenti ndoqi në kompletimin e vlerësimeve dhe përshkruan se si burimet e huaja të ndihmës amerikane janë përdorur për të mbështetur transparencën fiskale. Ndërsa mungesa e transparencës fiskale mund të jetë një faktor mundësues për korrupsionin, raporti nuk vlerëson korrupsionin. Një konstatim që një qeveri “nuk i plotëson kërkesat minimale të transparencës fiskale” nuk do të thotë se ka korrupsion të rëndësishëm në qeveri. Në mënyrë të ngjashme, një konstatim që një qeveri “përmbush kërkesat minimale të transparencës fiskale” nuk pasqyron domosdoshmërisht një nivel të ulët të korrupsionit.

Flash Lajme