Në intervistën dhënë për gazetën “Shekulli”, këshilltari për çështjet ekonomike pranë CDU-së gjermane, Martin Henze, thekson se hetimi ndaj Presidentit të vendit Ilir Meta është antikushtetues dhe se Administrata e qeverisë Rama është e korruptuar

Erjon Dervishi

Mungesa e Gjykatës Kushtetuese në Shqipëri ka çuar në ecurinë e ngadaltë të reformës së drejtësisë. Por marrja në pyetje e Presidentit të Republikës Ilir Meta para komisionit hetimor, ka sjellë një reagim edhe të faktorit ndërkombëtar. Komisioni i Venecias dhe Bashkimi Evropian janë shprehur për këtë çështje. Opinionin e tij Komisioni i Venecias do ta japë në muajin tetor, kurse Bashkimi Evropian preferoi të mos prononcohet për këtë çështje. Por për këshilltarin ekonomik pranë CDU-së gjermane, Martin Henze, situata është tepër komplekse pasi qeveria e Edi Ramës ka nën kontroll gjithçka, madje edhe pushtetin e katërt, median. Henze thekson se Presidenti Meta është mbrojtës i kushtetutës.

Presidenti shqiptar Ilir Meta po përballet me një hetim parlamentar. Çfarë mendoni për këtë çështje?

Eliminimi i gjyqësorit nga qeveria Rama dhe kështu shkatërrimi i demokracisë në Shqipëri paraqet një shkelje absolute të kushtetutës, një sulm ndaj rendit kushtetues të shtetit shqiptar nga qeveria Rama, i cili nga njëra anë do të kishte pasoja penale për personat përgjegjës, si dhe pretendimet e të drejtës civile për dëme. Kjo herë pas here duhet të ekzaminohet më nga afër dhe gjithashtu çon në një emergjencë kushtetuese dhe legjislative të shtetit shqiptar. Në këtë pikë, Presidenti Ilir Meta duket se ka reaguar me dekrete të shumta kundër sfondit të proceseve të përshkruara më lart dhe trazirave në rritje të popullatës, me qëllim parandalimin e trazirave dhe rivendosjen e sundimit të ligjit. Kam përshtypjen se Meta kishte prova thelbësore të konflikteve të dhunshme midis qeverisë dhe opozitës së zgjedhur. Prandaj, mbajtja e zgjedhjeve demokratike, të barabarta dhe të fshehta nuk mund të garantohet. Presidenti veproi si një atdhetar i vërtetë kushtetues.

Kjo ka krijuar një përshtypje pozitive për bashkësinë ndërkombëtare. Prandaj ai duket se ka justifikuar datën e zgjedhjeve: 30 qershor 2019 me dekret kushtetues sipas Art. 93 duke e shfuqizuar dhe ftuar palët në një diskutim të orientuar nga dialogu. Nëse e shoh si duhet, Kryeministri më në fund u tërhoq nga dialogu me Presidentin e Republikës dhe i tha në Tëitter se ishte gati për një dialog pas zgjedhjeve, jo më parë. Mund të them më shumë për sjelljen e Z. Rama? Ajo jep përshtypjen se zoti Rama nuk dëshiron të respektojë Kushtetutën. Prandaj, zgjedhje të paligjshme u mbajtën në 30 qershor 2019. Një dekret kushtetues në pajtim me nenin 93 të Kushtetutës shqiptare mund të shfuqizohet vetëm nga Gjykata Kushtetuese dhe jo nga një palë. Në thelb, partia në pushtet e Ramës le të zgjidhet vetë. Zgjedhjet e ashtuquajtura lokale nuk ishin demokratike, sepse një shtet kushtetues demokratik nuk ekziston. Prandaj, disa grupe ndërkombëtare vëzhguese kishin anuluar gjithashtu pjesëmarrjen e tyre. Por edhe OSBE-ja tani ka vërtetuar shkelje të besueshme të rregullave themelore të zgjedhjeve demokratike, të lira dhe të barabarta në raportin e saj të zgjedhjeve.

Presidenti i Republikës është një organ kushtetues, si Gjykata Kushtetuese. Ai është, krahas Gjykatës Kushtetuese, mbrojtësi i Kushtetutës. Tani, megjithatë, duket se partia në pushtet Rama, siç e ka bërë tashmë me shtetin e së drejtës, parlamentin dhe shtypin, dhe/ose organi i fundit kushtetues po përpiqet të neutralizojë Presidentin e Republikës, personin Meta, duke e zvogëluar; ai ndoshta do të thirret për ta bërë këtë përpara një komisioni hetimi. Por kjo nuk është kushtetuese. Para së gjithash, dekreti kushtetues do të duhej të rishikohej nga një gjykatë kushtetuese e duhur dhe, siç thashë, një gjykatë kushtetuese nuk mund të ngrihet thjesht në atë mënyrë. Në këtë drejtim, tani lind pyetja e një legjitimiteti të dyfishtë të partisë qeverisëse Rama. Nga njëra anë, akuzat për manipulim masiv të zgjedhjeve në 2016-2017 dhe bashkëveprimin e partisë në pushtet me mafien nuk janë sqaruar ende. Procedimi penal duket se po vonohet masivisht, për vite me radhë.

Nëse këto akuza vërtetohen, qeveria nuk do të ketë fituar asnjë legjitimitet nga votuesi dhe asnjë legjitimitet për të vepruar ligjërisht. Nga ana tjetër, qeveria Rama nuk ka asnjë legjitimitet për shkak të heqjes së sundimit demokratik të ligjit dhe sundimi kushtetues aktualisht nuk është i mundur në Shqipëri. Qeveria e tanishme duhet të japë dorëheqjen, sigurisht që do të ishte e mençur të zbatohej një qeveri tranzitore për një periudhë të caktuar kohore; Austria e ndërmori këtë rrugë disa javë më parë. Elementët e rëndësishëm për zgjedhjen tuaj demokratike, rivendosjen e gjyqësorit, ligji zgjedhor demokratik i parlamentit do të duhet të vendoset përkohësisht dhe të organizohen zgjedhjet parlamentare dhe lokale të menjëhershme.

Kriza politike po vazhdon akoma, a mund të kemi një fund për këtë çështje?

Fjala krizë politike është tepër eufemiste. Nuk është një krizë politike, është një emergjencë masive kushtetuese dhe legjislative dhe një shkelje e përhershme e kushtetutës së shtetit shqiptar. Shqipëria është në një krizë shtetërore dhe kjo ka një ndikim të drejtpërdrejtë në të gjithë sistemin ekonomik të Shqipërisë. Rritja e hijeve – ekonomia, mbi rreth 40%, borxhi i pashëndetshëm kombëtar mbi 80%, rritja e mungesës së punëtorëve të kualifikuar, ikja masive e të rinjve, mungesa e sigurisë juridike sepse nuk funksionon rregulli i ligjit, korrupsioni masiv i administratës së qeverisë, etj, si dhe parlamenti që nuk funksionon, sistemi politik i destabilizuar, shiko zgjedhjet 2017 dhe 2019. Nuk ka një rritje reale ekonomike, investimet e huaja të rregullta janë fundosur thuajse në rangun 1-shifror për mille që kur Rama mori përsipër qeverinë në vitin 2019.

Rrogat e shtetit paguhen me kredi, duke shitur pretendime të mundshme tatimore të shtetit në të ardhmen për bankat dhe kompanitë private, një skandal i dytë piramidale që do të jetë shumë më i rrezikshëm sesa në 1997. Një falimentim i shtetit është sigurisht një mundësi që tani afrohet në horizont nëse nuk ndërmerret ndonjë veprim. Nëse kombi shqiptar dëshiron një të ardhme, të gjithë burrat dhe gratë e mençur duhet të mblidhen dhe të marrin vendime të përbashkëta në interes të kombit shqiptar, pa marrë parasysh përkatësinë e tyre partiake. Zgjidhja është një qeveri kalimtare dhe zgjedhje të reja të menjëhershme.

A po keqpërdoret Kushtetuta e Shqipërisë dhe procesi i zgjedhjeve lokale?

Është sigurisht e rëndësishme për ne që ta sqarojmë edhe një herë sesi u zhvillua procesi rreth zgjedhjeve lokale në qershor 2019 dhe kush bëri çfarë, kur, si dhe pse. Në qershor 2019, Shqipëria u gjend në një situatë në të cilën Gjykata Kushtetuese dhe Gjykata e Lartë Civile ishin shfuqizuar de fakto dhe de iure nga qeveria e Ramës rreth dy vjet më parë. Kjo paraqet një shkelje të konsiderueshme kushtetuese nga qeveria Rama. Ju duhet ta mbani mend atë: Sipas ligjit kushtetues, gjykatat më të larta shqiptare nuk duhet të mbyllen; ato janë të ashtuquajturat organe të përhershme të kushtetutës shqiptare. Si rezultat, megjithatë, siguria ligjore dhe mbrojtja e kushtetutës kundër qeverisë Rama është hequr nga qeveria Rama. Veprimet e qeverisë Rama në Shqipëri aktualisht nuk mund të rishikohen nga një shkallë e fundit. Kjo është pothuajse, një ngjarje unike në botë. Kushte të ngjashme ekzistojnë në Korenë e Veriut.

Kjo procedurë e qeverisë Rama pati pasoja të drejtpërdrejta në funksionalitetin e parlamentit për të mbrojtur kushtetutën, që kështu u bë edhe jofunksional, kështu u mbyll edhe më shumë. Duhet të imagjinohet se dy fuqitë kryesore të një demokracie: gjyqësori dhe legjislatura janë neutralizuar nga një qeveri. Edhe në dy luftërat e IRAK, në periudhat më të errëta të luftës civile në Irak, SHBA kishte arritur të demokratizojë gjyqësorin e infiltruar rëndë dhe gjykatat t’i nënshtroheshin një riorganizimi, hap pas hapi. Gjykatat supreme ishin vazhdimisht aktive. Në vendet e tjera, ajo që ndodh në Shqipëri quhet “grusht shteti”. Për më tepër, efektiviteti i degës ekzekutive, administratës, në thelb është margjinalizuar nga korrupsioni. Një shtet demokratik kushtetues i garantuar nga kushtetuta shqiptare nuk ekziston më në Shqipëri. Në këtë aspekt, reagimi i opozitës së zgjedhur, ishte që në mënyrë të vazhdueshme të kthejë mandatet e saj në shkurt 2019 dhe të kërkojë zgjedhje të reja demokratike, pasi në atë kohë u bë shumë e qartë se çfarë synonte të bënte qeveria Rama. Në tremujorin e dytë, një sulm qendror ndaj pushtetit të 4-të, medias në internet, bëhet përmes një pakete legjislative të njohur të qeverisë Rama.

Proceset kanë një strukturë metodike dhe përgatiten në strukturën e procesit. Sipas vlerësimit ndërkomëbtar administrata e qeverisë Rama është shumë e korruptuar. Për më tepër, Rama dhe qeveria e tij si dhe PS janë dyshuar për vite me radhë se kanë krijuar një shoqatë me kriminelë, me qëllim manipulimin masiv të zgjedhjeve parlamentare të vitit 2017 dhe kështu indirekt zgjedhjen e kryeministrit Rama. Në të njëjtën kohë, korrupsioni në administratën e qeverisë dhe tregtia e heroinës dhe kokainës janë rritur masivisht që nga viti 2013. Sipas vlerësimeve ndërkombëtare, Shqipëria është bërë qendra e trafikut të drogës në Evropë. Një kontrollueshmëri e qeverisë Rama nuk është më e mundur që prej 2 vitesh. Siguria ligjore dhe transparenca nuk janë më të garantuara në Shqipëri, minimumi i një shteti kushtetues nuk ekziston në Shqipëri, i shkaktuar ekskluzivisht nga qeveria Rama, e cila është gjithashtu vetë përgjegjëse për të. Pajtueshmëria me kushtetutën nuk mund të verifikohet më. Të gjitha ligjet e qeverisë, çdo veprim i qeverisë është ligjërisht i diskutueshëm, pasi nuk mund të kontrollohet, dhe për këtë arsye i nënshtrohet plotësisht shqyrtimit gjyqësor nga një gjykatë kushtetuese, nëse ndonjëherë funksionon përsëri. Nëse rivendoset një Gjykatë Kushtetuese dhe një Gjykatë Supreme, do të kishte shumë punë për të bërë. Qeveria Rama po kryen një shkelje të përhershme kushtetuese.

Henze, cilat janë shqetësimet kryesore të evropianëve ndaj Shqipërisë?

Ekziston një vullnet i qartë politik në Evropë që gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor të anëtarësohen në Bashkimin Evropian. Reformat strukturore të cilat përfshijnë (sundimin e ligjit, demokracinë, administratën pa korrupsion dhe qeverinë, sqarimi i manipulimeve zgjedhore në 2016/2017, respektimi i kushtetutës dhe organeve kushtetuese, respektimi i lirisë së shtypit, etj, kanë qenë kërkuar nga ana e Bashkimit Evropian. Nëse fermeri shqiptar nga malet e Shqipërisë së veriut, apo ai i peshkatarit nga jugu i Shqipërisë, apo profesori i universitetit nga Tirana, shqiptarët dhe jo BE, duhet të vendosin tani se çfarë duan, një të ardhme me perspektivë apo një të ardhme si vitet e fundit. Shumica e të rinjve shqiptarë nuk duan të largohen nga vendi i tyre, familjet shqiptare nuk duan të humbasin fëmijët e tyre, dhe shqiptarët jashtë vendit dëshirojnë të kthehen në atdheun e tyre. Ata kanë një gjë të përbashkët: ata kanë nevojë për një perspektivë ekonomike në Shqipëri, në mënyrë që ata të shohin një të ardhme. Shqipëria tani duhet të dorëzojë dhe të respektojë kriteret e Kopenhagenit.

Asnjë bisedë nuk lejohet të fillojë pa diçka në këmbim, dhe pse duhet të jetë kjo? Qeveria Rama ka dështuar absolutisht në këtë çështje; ajo ka krijuar një rrëmujë politike totale shtetërore, një katastrofë. Kjo është një marrëveshje shumë e keqe për popullin shqiptar. Shqipëria do të përfitojë vetëm nga anëtarësimi në Bashkimi Evropian nëse është në gjendje të konkurrojë me vendet e tjera dhe nëse është e rëndësishme që shqiptarët të mos emigrojnë të gjithë. Është gjithashtu e rëndësishme që aderimi në Bashkimin Evropian mund të lehtësojë ndikimin e një zgjidhjeje që shqiptarët duhet së pari të gjejnë. Evropa e re ka një bërthamë në Shqipëri, shoqërinë civile dhe opozitën e zgjedhur. Së bashku me përfaqësues të zgjuar të partisë në pushtet, ajo tani ka për detyrë të mbyllë plagët e dukshme të pesë viteve të fundit. Për t’i shëruar ato, tani kemi nevojë për mençurinë e shoqërisë civile shqiptare; është e mundur që, në rast ndryshimi politik në vitin 2019, të vendoset në krye një drejtim tjetër dhe ta çoni kombin shqiptar në një të ardhme brenda shoqërive civile evropiane.

Në këtë rrugë duhet të çojmë të gjithë shqiptarët dhe ekonominë. Evropianët duhet të pranojnë që deri më tani të gjitha bisedimet me qeverinë për zgjidhjen e konflikteve kanë qenë të bllokuara ose jo-përfshirëse, situatë e ngjashme me Venezuelën. Regjimi Rama përdor përfundimisht mundësi të tilla për bisedime për të fituar kohë dhe për legjitimitetin e vet, pra interesi i shtuar për fillimin e bisedimeve të pranimit me Bashkimin Evropian. Në këtë këndvështrim, hapja e bisedimeve të pranimit në kohën e tanishme do të ishte absolutisht kundër produktive për zhvillimin demokratik. Prandaj kemi nevojë për vëmendjen e atyre që, nga një distancë, vëzhgojnë, analizojnë, japin këshilla dhe krijojnë lidhje, pa gjykuar, me miqtë evropianë. Një kapitull tjetër i historisë së Shqipërisë, një vend që mendon i madh duke filluar përsëri i vogël, do të hapet duke u ofruar shqiptarëve mundësi të reja dhe duke e bërë Shqipërinë një vend më të mirë.

Flash Lajme