Ekskluzive/ Eksperti i njohur nga për Ballkanin Perëndimor, John O’Brennan, në një intervistë për “Shekulli”-n, analizon krizën politike në të cilën ndodhet Shqipëria dhe mënyrën se si Bashkimi Europian e ka vlerësuar atë.

Për Z. O’Brennan, skandalet që kanë prekur qeverisjen e Edi Ramës kanë ndikuar në vendimin dhe imazhin që vetë Bashkimi Europian ka për ecurinë e Shqipërisë. Në lidhje me vendimin e fundit të Këshillit të Bashkimit Europian, Z. O’Brennan përmend faktin se ndikim ka pasur Franca, pasi është në politikën e saj një skepticizëm i thellë.

O’Brennan, cili është opinioni juaj për ecurinë e negociatave të Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veritu me Bashkimin Europian?

Së pari, për Maqedoninë e Veriut, mendoj se Këshilli Europian mori një vendim jashtëzakonisht të gabuar. Komisioni Europian ishte shumë i bindur duke thënë se Maqedonia e Veriut i kishte përmbushur të gjitha detyrimet e saj në bisedimet e pranimit dhe meritonte të lartësohej që në të vërtetë t’i hapnin ato bisedime zyrtarisht. Këshilli Europian ka ‘shkelmuar kanaçe poshtë rrugës’ për shumë vite, duke refuzuar të marrë vendimet që duhen marrë për të përshpejtuar konvergjencën midis shteteve të Ballkanit Perëndimor dhe BE-së. Presidenca Bullgare e BE-së ishte dashur të zhbllokojë procesin e zgjerimit në gjysmën e parë të vitit 2018, por takimi i samitit të Sofjes ishte një katastrofë. Jo për shkak të ndonjë gjëje që bëri pala bullgare, por sepse Presidenti Macron doli dhe tha, se nuk duhet të ketë anëtarësime të mëtejshme në BE për të ardhmen e parashikueshme. Në 18 muaj, asgjë nuk ka ndryshuar. Kundërshtimi francez për të pranuar Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut për të hapur bisedimet (e cila natyrisht do të vazhdonte për një dekadë apo më shumë) do të thotë që asgjë nuk mund të ndodhë. Holanda gjithashtu ka marrë një qëndrim të ashpër herë pas here. Por rezultati përfundimtar do të thotë që asnjë përparim në negociatat e zgjerimit nuk mund të bëhet. Kjo është plotësisht vetë-mposhtëse për ta. Nëse Brukseli planifikon ta mbajë Ballkani Perëndimor në një “ngrirje të thellë” për vitet e ardhshme, asnjë nga elementët problematikë të qeverisjes nuk do të ndryshojë në Europën Jug-Lindore. Kryeministri Zaev dhe Ministri i Jashtëm Dimitrov, kanë shkuar me hapa të mëdha për të lehtësuar reformën e BE-së në Maqedoninë e Veriut dhe ata janë ‘shpërblyer’ me një goditje në dhëmbë. Nëse bëni diçka aq serioze sa ndryshimi i emrit të vendit tuaj dhe atëherë nuk merrni asgjë për të ndërmarrë rreziqe të këtij lloji, çfarë nxitje ka për reforma tani në ndonjë të BB?

A ndikon imazhi i Shqipërisë për integrimin në BE?

BE duhet të fillojë nga një pikë e vetme intelektuale: vendet dhe qytetarët e Ballkanit Perëndimor janë Europian. Ata duhet të respektojnë premtimin e dhënë për rajonin në samitin e Selanikut në qershor 2003, se ato vende që kërkuan anëtarësim në BE do të bëhen anëtare nëse i plotësonin kriteret. Nëse pika juaj fillestare është të mendoni për Ballkanin Perëndimor si pjesa e fundit e familjes europiane që duhet të bashkohet me të gjithë, atëherë çdo grup i madh problemesh në rajon, nga veprimtaria kriminale transnacionale e deri te korrupsioni, kapja e shtetit dhe çështjet mjedisore mund dhe duhet të konsiderohen si probleme të veprimit kolektiv për BE-në, në tërësi. Shpërndarja e heroinës shqiptarë nuk mund të funksionojë pa mundësi të mëdha të ofruara nga shtetet e BE për pastrim parash. Në fakt, banda më e madhe e krimit që shpërndan kokainë dhe heroinë në Europë tani nuk është shqiptare, por irlandeze (e ashtuquajtura ‘klani Kinahan’). Por askush në Bruksel nuk e sjell kurrë këtë në mend me zyrtarët irlandezë. Në të kundërt kur ata mendojnë dhe flasin për Shqipërinë, këto banda kriminale formojnë imazhin më të rëndësishëm që kanë për vendin. Kjo mbart një element të fortë të ‘Orientalizmit’. Ne duhet të mendojmë për krimin transnacional si një sfidë për BE-në në tërësi. Mënyra më e mirë për të trajtuar dimensionin e Ballkanit Perëndimor për problemin (i cili është larg nga të qenurit elementi më i madh) është ta trajtoni atë si një problem të përbashkët europian dhe që mund të bëhet vetëm nga brenda Bashkimit Europian. E thënë thjesht, zgjerimi mund të përmirësojë ndjeshëm aftësinë tonë kolektive për t’u marrë me këto çështje duke përdorur instrumente të përbashkëta të BE-së.

Cilat janë shqetësimet kryesore për Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut?

Shqetësimet kryesore për Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut. Nuk jam i sigurt se kujt ju referoheni këtu si shqetësime që BE ka për të dy vendet? Apo shqetësimet në Tiranë dhe Shkup në lidhje me rreziqet e refuzimit nga BE? Rreziku i madh është që qytetarët e të dy vendeve thjesht do të lodhen duke qenë në këtë ‘dhomë të pritjes së përjetshme’, duke pritur miratimin nga BE që mund të mos vijë kurrë. Në atë kontekst, elitat politike në Shkup, Tiranë dhe shtetet e tjera të Ballkanit Perëndimor nuk mund ta kthejnë vëmendjen e tyre ndaj rivalëve gjeopolitikë të BE-së, si Kina, Rusia, Turqia dhe shtetet e Gjirit. Nëse këto shtete tani kanë shumë pak shpresë për të ‘diplomuar’ në shkallët e BE-së, çfarë nxitje duhet të angazhohen në ndonjë bashkëpunim me BE? Çfarë mund të ndodh herën tjetër, kur të shohim një mori refugjatësh nga Lindja e Mesme apo zona të tjera konflikti? A do të jenë të lumtur qeveritë në Ballkanin Perëndimor për të bashkëpunuar me BE-në, si në vitin 2015? Kriza politike në Shqipëri nuk është e re. Ekziston një boshllëk themelor midis partive politike që rrjedh përmes mënyrës se si BE e sheh vendin dhe në të vërtetë mënyrën se si Shqipëria perceptohet ndërkombëtarisht. Imazhet që kanë kaluar mes dhunës në parlamentin shqiptar dhe numri i madh i skandaleve të lidhura me qeverinë Rama, e kanë trajtuar Tiranën me një imazh të keq në bisedime me BE. Por nëse unë fajësoj BE-në për ngërçin e tanishëm, duhet të jemi të qartë se aktorët politikë në Tiranë gjithashtu janë sjellë në mënyrë të tmerrshme. Natyra e politizuar e administratës publike militon kundër çdo etosi të vërtetë të reformës që zë rrënjë.

Po për rajonin e Ballkanit Perëndimor?

Për shkak të mënyrës se si është trajtuar Këshilli Europian, ekziston gjithashtu një rrezik i madh për një rikthim në konflikt në rajon në të ardhmen. BE-ja duhet të jetë një spirancë gjeopolitike për rajonin, por gjithçka që po bën është inkurajuese e pasigurisë dhe përhapjes. I gjithë rajoni tani është një vakum sigurie dhe që sjell përsëri në fokus problemin e marrëdhënieve ndëretnike. Ky është një problem midis shteteve (Kosova-Serbi, më e qartë) por edhe një problem brenda shteteve (Maqedonia e Veriut dhe Bosnja, më e qartë). Dhe ndërsa asnjë person përgjegjës nuk parashikon një rikthim të dhunës në shkallë të gjerë, ekzistojnë rreziqe të vërteta të sigurisë që i shtohen rajonit. Josep Borrell, zyrtari i lartë për Politikën e Jashtme të BE-së duket se është i vetëdijshëm për këtë. Por, a janë shtetet anëtare të BE-së të vetëdijshme për rreziqet siç duhet të jenë? Ballkani Perëndimor është një rajon që është prekur nga dhuna serioze. Të negociosh paqen në mjediset pas konfliktit është shumë, shumë e vështirë. Ne e dimë se në Irlandë: më shumë se 20 vjet pas Marrëveshjes historike të së Premtes së Mirë, e cila i dha fund konfliktit në Irlandën Veriore, ka ende një brishtësi të madhe në lidhje me institucionet dhe praktikat e ngritura pas vitit 1998. Asambleja në Irlandën e Veriut nuk është mbledhur për gati 3 vjet. Bisedimet po rifillojnë sot në fakt për të provuar dhe ringjallur institucionet dhe për të rikthyer vetëqeverisjen në rajon. Por është një detyrë e vështirë dhe të gjithë jetojnë me realizimin se sa të këqij ishin “ditët e këqija të vjetra”. Papërgjegjësia e BE-së për të lejuar që marrëdhëniet e saj me Ballkanin Perëndimor të përkeqësohen aq shumë vitet e fundit është vërtet e jashtëzakonshme. Si për Shqipërinë ashtu edhe për Maqedoninë e Veriut problemi për aktorët politikë është se si të vazhdohet të angazhohemi me BE-në në mënyrë pozitive duke mos marrë asgjë mbrapa? Pse të vazhdoni në një trajektore të reformës kur është e qartë se nuk do të shpërblehet? Pse të merrni të gjitha rreziqet brenda kontekstit tuaj të brendshëm politik kur ju mund të ndëshkoheshit nga votuesit në zgjedhjet e ardhshme për zbatimin e ndryshimeve shpesh të kushtueshme të politikës në të cilën insiston BE-ja, pa marrë ndonjë shpërblim?

Çfarë mund të na thoni në lidhje me qëndrimin e Francës ndaj Shqipërisë?

Për pozicionin francez, mendoj se është ekzaminuar më së miri në lidhje me Ballkanin si një rajon. Franca ka një traditë të gjatë të jetë skeptik ndaj zgjerimit. Kjo kthehet pas në vitet 1960 kur Presidenti De Gaulle ishte kundër hyrjes në Mbretërinë e Bashkuar (ai mund të ketë pasur të drejtë në lidhje me këtë!). Franca gjithashtu ishte skeptike në lidhje me Poloninë dhe vendet e tjera që bashkoheshin në fund të viteve 1990 dhe 2000 por përfundimisht i pranoi këto aderime. Tani Macron përfaqëson pengesën kryesore për zgjerimin. Ai ka qenë i qartë në deklaratat e tij publike dhe ne duhet të pyesim pse? Sipas mendimit tim, kur ai flet për BE-në që ka nevojë të ‘reformojë veten’, ai është disintegraus. Ai thotë se shtesa e 6 shteteve të reja nga rajoni i Ballkanit do të destabilizojë potencialisht Këshillin Europian dhe do ta bëjë BE të paqëndrueshme (Unë jam duke parafrazuar). Në fakt, hulumtimi akademik i realizuar mbi ndikimin e shtimit të 13 vendeve të reja gjatë 15 viteve të fundit është i qartë: jo vetëm që modeli legjislativ i BE-së NUK erdhi në ngërç, në fakt në disa mënyra ai në të vërtetë përmirësoi mënyrën e funksionimit të tij (Traktati i Lisbonës ishte e rëndësishme këtu). Kështu sugjerimi i BE-së ka një problem të ‘aftësisë thithëse’ është një kundërthënie, për të përdorur një term të mrekullueshëm francez. Unë mendoj se ajo që po bën Macron është në të vërtetë për mbrojtjen e fuqisë dhe interesave franceze brenda BE-së. Me fjalë të thjeshta, Macron nuk dëshiron 6 shtete të tjera të vogla në Këshill, duke penguar aftësinë e tij për të realizuar gjërat, ose duke bllokuar përparësitë franceze në sistemin e BE. Nëse ktheheni në intervistën shumë të rëndësishme që Macron bëri me The Economist muajin e kaluar, ka shumë për të menduar. Ai duket se do të jetë një lloj udhëheqës francez shumë i njohur: një realist, i fiksuar pas administrimit të rënies së Francës si një ‘fuqi e madhe’. Në këtë kuptim ai nuk është një liberal por një Gaullist. Elementi tjetër me të vërtetë i rëndësishëm i politikës së tij të jashtme është Rusia. Në intervistën e Thë Economist ai thotë se ai dëshiron që BE të rivendosë marrëdhëniet e saj me Rusinë. Ai dëshiron të angazhohet më ngushtë me Rusinë dhe e sheh Moskën si potencialisht të dobishme në kontekste të shumta. Unë mendoj se ky është një gabim i rëndë gjykimi, i krahasueshëm me atë të Hilary Clinton të bërë si Sekretar i Shtetit kur shtyn butonin e rivendosur’. Por a mund të divorcojmë me të vërtetë përpjekjen e Macronit për të krijuar një afrim me Vladimir Putin nga politika e tij për Ballkanin Perëndimor? Putin absolutisht nuk dëshiron që vendet e Ballkanit të bashkohen në BE ose në NATO. Ekzistojnë disa prova bindëse që Moska luajti një rol kryesor në përpjekjen e grushtit të shtetit në Mal të Zi në Tetor 2016. Putin e shikon BB-në si thjesht copa në tabelën e shahut gjeopolitik, për tu tregtuar dhe shtrënguar në të njëjtën mënyrë që shtetet e vogla u trajtuan nga ‘Fuqitë e Mëdha ‘përgjatë gjithë historisë, por veçanërisht shekullit XIX. Ajo që është tronditëse për mua është se Presidenti Macron duket se po mendon në terma të ngjashëm. BE-ja kështu nuk mund të përparojë negociatat e saj të zgjerimit në Ballkanin Perëndimor sepse kjo do të shqetësojë Presidentin Putin. A e sheh Macron veten si Napoleon, duke arritur te Aleksandri I (Tsar Vladimir) në Tilsit në 1807? Nuk e di me siguri. Por ajo që di është se ky nuk është një zhvillim i shëndetshëm për Ballkanin Perëndimor ose për Bashkimin Europian.

Flash Lajme

Më të lexuarat

  • Week

  • Month

  • All